Cudurka Hepatitis C ama HCV waa waxyeello caafimaad oo aad u muhiim ah kaas oo nidaamka caaruur ee baadh badbaadiso ee adiga, oo walaaca kashanqadha geesood loo oggoldan karo. Cunsuunta kani waxay gudubta dhiiga iyo dhaecannada kale ee jidhka qofka, oo inta badan asxaabta lagu gartaa dhakhaatiirta, dukhtarrada, iyo shaqaalaha kale ee caafimaadka oo ay leeyihiin walaaqyo joogta ah oo ay la xirxira dhiiga iyo dhaecannada [1]. Soomaaliya, taas oo aa kooxda walaaqyo caafimaad oo wadaan, waxay wajahaya mudhibaatooyin weyn oo ay ku jiraan faafitaanka HCV oo aad u sare, leh in lagu qiyaasay heerka faafitaanka uu u dhexeeyo 0.9% ilaa 4.8% [2]. Hadaftani waxaan ku jiri doonaa daraasad qoto dheer oo ku saabsan prevalence HCV ee shaqaalaha caafimaadka ee xarumaha caafimaadka gobolka Hiiraan, oo ay ku jiraan khalafyada sare ee dhakhaatiirta iyo nidaamkan kacan caafimaadka.

Gobolka Hiiraan, kaas oo ka tirsan bariga dhexe ee Soomaaliya, waxaa u yaaca magaalada Beledweyne iyo magaloyinka kale ee yar yar. Dhaafashu badweynta iyo tuulooyinka waabaa dhexadda ee ay ka jira geesood lagu gartaa caabiga mudan iyo dhiig bixiye dhakha kurada oo ku dhow haweenka. Xarumaha caafimaadka ee gobolkan, oo ay ku jiraan isbitaallada, zaagta caafimaadka, iyo gacan goofiyada, waxay shaqaalaha caafimaadka u taageeraan dadka kaliya [3]. Shaqaalaha kuwan waxay wajahayaan khatar sare oo aad u qoto dheer oo ay qaadaan HCV iyadoo u dhow joogtada gaarka ah ee ay la leeyihiin dhiigga, dhaecannada iyo mashhaarada kale ee caafimaadka. Kharashka moodeynta cudurkan iyo daawinta cubudaadka waxay noqon doonaa bar sare oo dudda gobolkan oo ku baahan kalaafo qalka ah iyo cadaadis kali ah.

Habka koowaad ee uu HCV ugu gudbo shaqaalaha caafimaadka waa dhawacyada irbadaha mudista, kaas oo loo yaqaano needle-stick injuries [4]. Dhakhaatiirta iyo nidaamka caafimaadka waxay isticmaalaan irbado badan caadi ah oo ay qolul yihiin, oo mararka badan markii dib loo isticmaal karo oo isaga oo aan la la tirtiri jirta. Dhaawacyada irbadaha mudista ayaa ragin ku dhaca 0.3% ilaa 3% ee shaqaalaha caafimaadka sannadka, laakin heerkan waxaa loo qaddaaday inuu ka dhow gobolka Hiiraan kasoo dhadhac badbaado iyo raacitaan taam oo kaamad laga galo. Iskaaba dhacyada mudista ee dhadhac ka xadi, waxaa kaloo jira habka dhiiga la iska iska caabiga iyadoo walaqa xaan ah, karkara ah iyo xadg jooga lagu qaado [1]. Nidaamka caafimaadka oo hoose oo isbitaal kurada oo aan habraacyo caalamiga ah leh, waxaa laga reebay in khataruhu ay aad u sare tahay.

Talaaluhu waa qod gaar ah oo ay shaqaalaha caafimaadka u baahan tahay si ay u difaacaan cudurka Hepatitis C. Hadda, waxaa jira habraacyo lagu fugan karo ee ay samayn karaan shaqaalaha waxaan lagu qaaday inay khaataruhu ay yaraato qaadashada HCV [2]. Si kastaba ha ahaatee, talaal loogu talagalay HCV oo qasab ah ee baadhi caalamiga ah waxaa laga kari waayay si hadda oo ay jiraan talaalka cudurada kale sida hepatitis A iyo B. Horumarinta talaalka HCV waxaa ay aad u tarjuma ilaa halkaa oraaddo badan, oo ay ku jiraan giraanta dhinac leh oo ay lagu baaran karaan shaqaalaha caafimaadka. Hadda, kana hortagga kaliya ee ay shaqaalaha caafimaadka ay leeyihiin waa raacitaanka taxaddarrada caalamiga ah oo ay ka jiraan isticmaalka hadufka difaaca qofka (personal protective equipment), hadufka iibka, iyo tirtirka caabin ay isku qofka caabiga iyo dhiigga [3].

Xarumaha caafimaadka ee gobolka Hiiraan waxay ka gaabiyaan qaab tarjuma oo ay xake nidaamka caabuqa marka uu heerkan caabuqa ay ka gudubta cudurka. Agabka kaamad laga caabiga, iyo kaydinta hadufka difaaca qofka ayaa u yar oo ay iskaasa kadirreen ay talinta rooqoto caafimaadka. Maaliyada gobolkan, taas oo iska lool ah, waxaa sabab taagan in nidaamka caafimaadka ay kaamad laga joogto ee hoose iyo yar. Soomaaliya, oo lagu arkay nidaam caafimaad oo lagu waadiso, lama hayo heydo qaliif faraha oo balka ahaan loo baahan yahay si loogaada hadufka difaaca qofka iyo aalada caabiga caalamiga ah. Nidaam caabuqa ee gobolka Hiiraan ayaa loo baahan yahay in la fidiyoo habraacyo qalaf ah iyo cadaadis kali ah oo ay kaamad laga jiro si loo qabaa dhakhaatire iyo nidaamka caafimaadka.

Daraasado gaar ah oo la samiyay waxay muujinayaan in anti-HCV positivity ee shaqaalaha caafimaadka ay kabeer yihiin hadii laga cabiyo cudurkan guud ahaan [5]. Daraasad ku saabsan dhiig-bixiyeyaasha isbitaal ku yaalla Muqdisho intii u dhexeysay 2020–2022 ayaa sheegtay in anti-HCV positivity ay ahayd 0.01%, taas oo aad u hooseysa [6]. Si haddi, daraasad kale oo ku saabsan shaqaalaha caafimaadka ayaa heshay anti-HCV antibody positivity oo ahayd 0.42%, kaas oo aad u sare yahay mudhaharkan [7]. Heerkan waxaa muujiya in khatar qoto dheer oo ay wajahayaan shaqaalaha caafimaadka iyo ay kala duwan yihiin heerka guud ee gobolka oo lala caabi karaa cudur cusub oo kale.

Nidaamka caafimaadka ee Soomaaliya oo daciif ah iyo colaadaha soo noqnoqday ee gobolka Hiiraan waxay caqabad ku noqdeen helitaanka qalabka difaaca shakhsiga ah (PPE) iyo aalada tirtirka caa